Kącik dla rodziców
LOGOPEDA RADZI - Znaczenie ćwiczeń oddechowych w terapii logopedycznej

     Oddychanie jest naturalną czynnością fizjologiczną wpływającą na całościowy rozwój
i funkcjonowanie człowieka. Oddziałuje także na prawidłowe ukształtowanie oraz sprawność aparatu artykulacyjnego. Niewątpliwie poprawny sposób oddychania wpływa korzystnie na wymowę. Dlatego tak ważne jest włączanie ćwiczeń oddechowych do terapii logopedycznej.

     W dzień i podczas snu dziecko powinno oddychać nosem. Taki tor oddechowy zapewnia właściwy rozwój aparatu artykulacyjnego. W czasie mówienia powietrze powinno być wdychane głównie ustami a wydychane ustami lub nosem, w zależności od wypowiadanych dźwięków. Prawidłowy oddech podczas wypowiedzi to rytmiczny szybki wdech wykonany bez podnoszenia ramion i powolny, długi wydech, podczas którego odbywa się wypowiedź.
Dzieci oddychające w nieprawidłowy sposób narażone są na:

  1. Wady wymowy np. seplenienie, rotacyzm, międzyzębowość. Język podczas nieprawidłowego oddychania nie nabiera umiejętności unoszenia się ku wałkowi dziąsłowemu, co sprzyja kształtowaniu się patologicznych sposobów połykania i powoduje zaburzenia artykulacji, kształtuje bądź utrwala wady wymowy. Utrudnione unoszenie języka do wałka dziąsłowego często skutkuje zaburzeniami w realizacji głosek /l/, /r/, /sz, ż, cz, dż/ lub wymową międzyzębową.
  2. Częste infekcje górnych dróg oddechowych. Oddychanie ustami sprzyja infekowaniu tylnej ściany gardła oraz górnych dróg oddechowych. Może także prowadzić do przerostu tkanki adenoidalnej, dając efekt fizjologicznego przerastania migdałków podniebiennych.
  3. Zaburzenia płynności mowy. Dzieci mające kłopoty z prawidłowym gospodarowaniem powietrzem mówią niewyraźnie, nawet jeśli nie mają zaburzeń artykulacyjnych. Zacinają się przy mówieniu, przerywają kwestie w najmniej spodziewanym momencie, „połykają” końcówki wyrazów. Mówią za głośno lub zbyt cicho. W mowę zaangażowane jest całe ciało. Dziecko mówiąc unosi ramiona, wyciąga szyję, staje na palcach itp.
  4. Wiotkość mięśni warg, policzków i żwaczy, która spowodowana jest ciągłym rozchyleniem ust. Wiotkość warg daje trudności ze sprawnym jedzeniem, widoczne już w czasie nauki jedzenia z łyżeczki. Dziecko częstokroć nie zgarnia pokarmu poprzez aktywizację górnej wargi, a rodzice, zauważając ten problem „pomagają” dziecku unosząc trzonek łyżeczki ku górze, zupełnie zwalniając mięśnie warg z obowiązku napinania się w trakcie tej czynności.
  5. Niedostateczne dotlenienie organizmu, które w rezultacie prowadzi do zaburzenia koncentracji uwagi, zwiększonej męczliwości, a tym samym trudności w nauce.
  6. Kształtowanie się wad postawy. Skutkiem nieprawidłowego oddychania jest eliminacja udziału mięsni klatki piersiowej. Do ustnego oddychania wystarcza przepona zapewniająca wdech i tłocznia brzuszna, powodująca wydech. Wyłączenie z pracy określonej grupy mięsni daje pozorne zapadnięcie mostka z powodu przemieszczania się barków do przodu, pogłębienia dołków nadobojczykowych i charakterystycznego odstawania dolnych kątów łopatek na plecach. Prowadzi to do hiperlordozy odcinka lędźwiowego i szyjnego Zaokrąglenie pleców implikuje również wysuwanie brzucha, dając charakterystyczny obraz wady postawy.
  7. Wady zgryzu spowodowane długotrwałym oddychaniem ustami.

Ćwiczenia oddechowe wykonywane na zajęciach logopedycznych mają na celu przede wszystkim pogłębienie oddechu oraz zwiększenie pojemności płuc. Ważne jest także wydłużenie fazy oddechowej i wyrobienie właściwego dla mowy toru oddechowego. Ćwiczenia oddechowe stosowane w terapii logopedycznej małych dzieci pomagają zapobiegać wszelkiego rodzaju wadom wymowy i niewłaściwemu ukształtowaniu aparatu artykulacyjnego.

Ćwiczenia oddechowe można z powodzeniem wykonywać w warunkach domowych, do czego zachęcam wszystkich Rodziców. Pamiętajmy, że takie ćwiczenia wykonujemy:

-        w przewietrzonym pomieszczeniu,

-        przed jedzeniem lub 2–3 godziny po posiłku,

-        systematycznie 2–3 razy dziennie przez ok. 2–3 min,

-        w różnych pozycjach ciała: leżącej, stojącej, siedzącej,

-        podczas kataru, mocnego kaszlu nie należy ćwiczyć.

 

ZESTAW PRZYKŁADOWYCH ĆWICZEŃ ODDECHOWYCH

  1. Zdmuchiwanie kartki papieru, papierowych kulek, kawałków bibuły, styropianu, skrawków papieru bądź waty z gładkiej powierzchni i z powierzchni chropowatej (również przy użyciu słomki).
  2. Wykonywanie wydechu dmuchając na piórko zawieszone na nitce lub trzymany w ręku skrawek papieru/ kartkę (odchylenie papieru musi być cały czas jednakowe).
  3. Dmuchanie na wiatraczki, w gwizdki i trąbki.
  4. Wydmuchiwanie powietrza przez rurkę do szklanki z wodą (dmuchamy raz mocno, raz słabo, raz krótko, raz długo – najdłużej jak potrafimy).
  5. Zdmuchiwanie płomienia świecy z coraz większej odległości.
  6. Podrzucanie kawałka waty bądź piórka dmuchając na nie.
  7. Puszczanie baniek mydlanych w konfiguracji: długo- krótko- długo, słabo- mocno- bardzo mocno.
  8. Poruszanie wydmuchiwanym powietrzem piłeczek, samochodzików po stole.
  9. Nadmuchiwanie baloników.
  10. Wąchanie kwiatów, kolorowych mydełek, pustych opakowań po perfumach, potraw.
  11. Organizowanie zawodów statków zrobionych z papieru. Wygrywa ten, kto pierwszy przedmucha statek we wspólnie ustalone miejsce (metę).
  12. Dmuchanie na pocięte paski papieru tak, aby tańczyły.
  13. Przenoszenie kawałków styropianu lub skrawków papieru do kubeczka przy pomocy słomki – przesysanie kawałków styropianu poprzez wciąganie powietrza przez słomkę i przenoszenie do kubeczka (np. z blatu stołu).
  14. Unoszenie rąk w górę podczas wdechu (nabieramy powietrza nosem), spokojne opuszczanie rąk przy wydechu (wydychamy powietrze ustami).
  15. Wykonywanie wydechu wymawiając głoskę „s” (syczenie na wydechu).
  16. Wymawianie na wydechu samogłosek – początkowo pojedynczo, potem po 2-3 (dziecko wymawia jak najdłużej samogłoskę, dorosły w tym czasie liczy i zapisuje „rekordy”).

 

     Życzę miłej zabawy z dziećmi!             

                                                                            

mgr Aneta Cybul

logopeda

 

Opracowanie na podstawie:

1. Profilaktyka i terapia dysfunkcji oddechowych

 u dzieci; E. M. Skorek, M. Rządzka.

2. „Jarmark logopedyczny. Wybór zabaw wspomagających

 mowę przedszkolaków”; M. Malkiewicz.